Czy preparaty myjące mogą drażnić skórę?

… i ten wpis nie dotyczy tylko mycia skóry, ale również ręcznego mycia brudnych talerzy…

Reklamy

Projekt bez tytułu(16).png

Autor: Jacek Arct

Podrażnienia są jedną z najczęstszych przyczyn zmian skórnych. Na ich powstawanie wpływa bardzo wiele czynników, tak endogennych jak i egzogennych. Identyfikacja tylko jednej przyczyny jest zazwyczaj niemożliwa, gdyż powstawanie podrażnień jest zjawiskiem wieloczynnikowym [1]. Do czynników  zewnętrznych, niezależnych od organizmu, należą: budowa substancji wywołującej podrażnienie, ekspozycja oraz warunki środowiskowe i oddziaływania mechaniczne. Prawie wszystkie substancje chemiczne mogą powodować podrażnienie skóry, przykładem są tu podrażnienia zawodowe skutkujące często kontaktowym zapaleniem skóry u sprzątaczek, fryzjerów, pracowników przemysłu spożywczego,  metalurgicznego itp. [2]. Podrażnienie jest z reguły wywołane ekspozycją skóry na czynniki drażniące, powodujące bezpośrednie uszkodzenia keratynocytów. Potencjał drażniący substancji jest zdeterminowany przez jej chemiczne i fizyczne właściwości, takie jak wielkość cząsteczki i jej ładunek wpływające na powinowactwo do keratynocytów jak i rozpuszczalność w tłuszczach warunkująca zdolność wnikania do warstwy rogowej naskórka [1]. Substancje chemiczne wywołujące kontaktowe zapalenie skóry określane są jako związki pierwotnie drażniące, dzieli się je na dwie kategorie absolutne (silne) i względne (łagodne)[3]. Do środków silnie drażniących zalicza się przede wszystkim związki wywołujące działanie cytotoksyczne na komórki naskórka. Do względnych podrażniaczy zaliczane są między innymi detergenty, oleje, rozpuszczalniki organiczne i inne. Powodują one upośledzenie bariery warstwy rogowej naskórka poprzez uszkodzenie jej struktur  [3]. Jednymi z częstych przyczyn powstawania podrażnień są kosmetyki. Jest to wynikiem stosunkowo wysokich wartości ekspozycji na niektóre składniki, często stosowane na całą powierzchnię ciała. Dotyczy to między innymi produktów myjących. Każdy kosmetyk myjący zawiera dwa typy surfaktantów – główne, najczęściej anionowe  i pomocnicze. Te pierwsze, odpowiedzialne za główne własności użytkowe – myjące, pianotwórcze itp., są częstą przyczyna podrażnień. Anionowe surfaktanty główne z reguły działają doskonale pianotwórczo, jednak wytworzona z ich udziałem piana jest nietrwała i rzadka – wymaga modyfikacji przez dodatek innych surfaktantów. Obniżają one właściwości drażniące preparatu. Wyjątek stanowią produkty oparte na innych niż anionowe, surfaktantach głównych [15]. Mają one na ogół mniejszą zdolność do wywoływania podrażnień skóry, są jednak technologicznie trudne w wytwarzaniu i drogie.

Surfaktanty pomocnicze modyfikują własności użytkowe i mają często za zadanie obniżenie własności drażniących mieszaniny [15].

Środki powierzchniowo czynne mogą w różny sposób oddziaływać na skórę. Mają zdolność do interakcji zarówno z białkami jak i lipidami warstwy rogowej naskórka [4]. Surfaktanty po adsorpcji na powierzchni skóry mogą penetrować przez warstwę rogową i dalej przez pozostałe żywe warstwy naskórka. W warstwie rogowej mogą oddziaływać z lipidami cementu komórkowego oraz z keratyną. W efekcie dalszej penetracji mogą powodować uszkodzenie błon komórkowych uwalniając prozapalne mediatory. Podrażnienia mogą występować również na skutek kontaktu ze związkami o umiarkowanej zdolności penetracyjnej, jest to wynikiem działania miejscowego i dalszym przekazywaniem sygnałów przez cytokiny i eikozanoidy [5].

Zdolność surfaktantów do wiązania się z keratyną może prowadzić do wystąpienia czasowego pęcznienia warstwy rogowej naskórka [6, 7]. Interakcje pomiędzy surfaktantami a skórą powodują denaturację keratyny i następne spęcznienie warstwy rogowej, ułatwiając penetrację środków myjących, oraz innych związków potencjalnie drażniących, do głębiej położonych warstw skóry. Po wyschnięciu, następuje obniżenie zdolności do utrzymania odpowiedniego poziomu nawilżenia skóry [7, 8]. Ponadto, środki powierzchniowo czynne mogą wymywać z korneocytów naturalny czynnik nawilżający (NMF) [9]. Czynniki wpływające na obniżenie nawilżenia skóry mogą być odpowiedzialne za zmiany w jej elastyczności, objawiające się jako napięcie skóry po kontakcie z danym czynnikiem [10]. Wielokrotny kontakt z środkami myjącymi może prowadzić do nadmiernego wysuszenia skóry, uszkodzenia bariery naskórkowej, powstania rumienia oraz swędzenia.

Uprzednio sądzono, iż negatywny wpływ środków myjących na skórę wynika z ich zdolności do wymywania lipidów ze skóry  prowadząc do zaburzenia jej funkcji barierowych i zwiększeniu ucieczki wody. Ze względu na ograniczoną zdolność do wymywania ze skóry substancji tłuszczowych przez środki myjące, wydaje się, iż proces ten nie jest główną przyczyną obniżenia własności barierowych skóry.

Jednym z najczęściej stosowanych środków w badaniach nad oddziaływaniem ich ze skórą jest powszechnie stosowany w wyrobach chemii gospodarczej Sodium Lauryl Sulfate (sól sodowa siarczanu laurylu, SLS). Przeprowadzono szereg doświadczeń, w których porównano działanie związków podobnych do SLS, w celu określenia zależności pomiędzy budową a ich oddziaływaniem ze skórą [6, 17-20]. Badano zdolność do wywoływania rumienia,  obniżenie nawilżenia oraz spęcznienie skóry.  Stwierdzono, że SLS jest związkiem w swojej grupie optymalnym pod względem dobrych właściwości myjących i pianotwórczych przy słabszych zdolnościach do wywoływania podrażnień  niż inne produkty.

Stwierdzono, że pochodne oksyetylenowane mają obniżony potencjał  drażniący.  W związku z tym wprowadzono do preparatów myjących jako główny Sodium laureth sulfate (sól sodową oksyetylenowanego alkoholu laurylowego (SLES)) Badano [20] zdolność różnych soli SLES do powodowania pęcznienia skóry. Stwierdzono, że spośród przebadanych soli, najsłabsze działanie drażniące, przy niezmienionych właściwościach myjących, wykazuje sól magnezowa. Z powodu trudności technicznych wprowadzano ją  głównie do szamponów dla  dzieci i nielicznych płynów do higieny intymnej.

Intensywność oddziaływania anionowych środków myjących ze strukturami skóry jest bezpośrednio związana z ich budową chemiczną. Najintensywniejszą reakcję powodują najczęściej stosowane homologi. Niestety najczęściej stosowane pochodne, zawierające 2 grupy oksyetylenowe  nie zaliczają się do najbardziej biokompatybilnych.

I tu mamy odpowiedź na tytułowe pytanie – mogą podrażniać. Rzecz w tym że działanie drażniące można zmniejszyć, podobnie jak można regulować jakość piany, przez odpowiednie dodatki, które oczywiście wpływają na podwyższenie ceny produktu.

Bibliografia

  1. Slodownik D, Lee A, Nixon Irritant contact dermatitis: a review. Aust J Dermatol 2008, 49: 1-11.
  2. Diepgen TL, Coenraads The epidemiology of occupational contact dermatitis. Int Arch Occup Environ Health 1999, 72: 496-506.
  3. Chomiczewska D, Kieć-Świerczyńska M, Kręcisz Kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia. cz. I. Epidemiologia, etiopato- geneza i obraz kliniczny. Med Pracy 2008, 59(5): 409-419.
  4. Ananthapadmanabhan KP, Moore DJ, Subramanyan K, Misra M, Meyer Cleansing without compromise: the impact of cleansers on the skin barrier and the technology of mild cleansing. Dermatol Ther 2004, 17: 16-25.
  5. Leleń K, Pytkowska K, Majewski S, Arct Podrażnienia wy- woływane przez wyroby chemii gospodarczej. Wiadom PTK 2007, 10: 35-39.
  6. Wilhelm KP, Cua AB, Wolff HH, Maibach HI. Predicting surfactant induced stratum corneum hydration in vivo prediction of the irritation potential of anionic J Inv Dermatol 1994, 101:  310-315.
  7. Wihelm KP, Effects of surfactants on skin hydration. Curr Probl Dermatol 1995, 22: 72-79.
  8. Imokawa G, Sumura K, Katsumi Study on skin roughness caused by surfactants. II. Correlation between protein denaturation and skin roughness. J Am Oil Chem Soc 1975, 52(12):  484-489.
  9. Prottey C, Ferguson Factors which determine the skin irritation potential of soaps and detergents. J Soc Cosm Chem 1975, 26: 29-46.
  10. Kawai M, Imokawa The induction of skin tightness by surfactants. J Soc Cosm Chem 1984, 35: 147-156.
  11. Di Nardo A, Conti A, Martini M, Seidenari In vivo assessment of N-alkyl-sulfate-induced skin irritation by means of non-invasive methods. Skin Res Technol 1998, 4: 192-195.
  12. Blake-Haskins JC, Scala D, Rhein LD, Robbins Predicting surfactant irritation from the swelling response of a collagen film. J Soc Cosm Chem 1986, 37: 199-210.
  13. Robbins CR, Fernee Some observations the swelling of human epidermal membrane. J Soc Cosm Chem 1983, 34: 21-34.
  14. Rhein LD, Robbins CR, Fernee K, Cantore Surfactant structure effects on swelling of isolated human stratum corneum. J Soc of Cosm Chem 1986, 37: 125-139.
  15. Rieger MM, Cosmetics, Second Edition: Taylor & Francis,

Opracowano na podstawie artykułu: J. Arct, P.Niemyńska, S. Dzierzgowski Działanie  drażniące  związków  powierzchniowo czynnych, Pol. J.Cosmetology  16 184 (2013)

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s